Nadciśnienie tętnicze: fakty i liczby

Z powodu chorób układu krążenia, w tym nadciśnienia tętniczego i jego powikłań, każdego roku umiera ponad 170 tys. osób. Oznacza to, że z mapy Polski znika miasto wielkości Olsztyna. Na nadciśnienie cierpi 8,5 miliona Polaków, kolejne 9 jest nim poważnie zagrożonych. Jednocześnie prawie 16 milionów obywateli ma nadwagę lub jest otyłych, 2,5 miliona nadużywa alkoholu, a niemal 10 milionów regularnie pali papierosy.

Ciśnienie tętnicze

Optymalne ciśnienie krwi wynosi ok. 120 mmHg podczas skurczu i ok. 80 mmHg w czasie rozkurczu serca; Gdy wartości pomiaru mieszczą się w przedziałach kolejno 120-129 mmHg i 80-84 mmHg ciśnienie jest prawidłowe. Niepokój powinno wzbudzać tzw. ciśnienie wysokie prawidłowe, którego wartość oscyluje w przedziałach 130-139 mmHg i 85-89 mmHg; Przekroczenie odpowiednio 140 i 90 mmHg uznawane jest za nadciśnienie tętnicze;

Nadciśnienie tętnicze

Według obowiązującej klasyfikacji na nadciśnienie tętnicze cierpi prawie 8,5 miliona, czyli blisko 1/3 dorosłych Polaków; 30% osób, u których obserwuje się tzw. ciśnienie wysokie prawidłowe, znajduje się w grupie ryzyka; W latach 80-tych, zgodnie z obowiązującymi wówczas normami diagnostycznymi (160 i/albo 95 mmHg), na nadciśnienie tętnicze cierpiał co piąty dorosły Polak; W końcu lat 90-tych średnia wartość ciśnienia tętniczego w Polsce wynosiła 143/90mmHg u mężczyzn i 142/85 mmHg wśród kobiet;

Śmiertelność

Szacuje się, że nadciśnienie tętnicze jest przyczyną 6% wszystkich zgonów w dorosłej populacji na świecie; W Polsce rzeczywisty współczynnik zgonów z powodu chorób układu krążenia wynosił w 2001 roku ogółem 449.8 (czyli 449.8 na każde 100 tys. mieszkańców), a z powodu samej choroby nadciśnieniowej: 11.4 (z tego 9.7 wśród mężczyzn i 13.0 wśród kobiet). Oznacza to, że w całym kraju z powodu chorób układu krążenia zmarło 173 809 osób (liczba równa populacji Olsztyna), a choroby układu krążenia były odpowiedzialne za 47,9% zgonów mężczyzn i 53,5% zgonów kobiet;

Chociaż z powodu chorób układu krążenia, w tym nadciśnienia tętniczego, częściej umierają kobiety (wynika to ze starszej struktury ich wieku), statystycznie są one nawet o 50% większym zagrożeniem dla mężczyzn; Na nadciśnienie tętnicze częściej umierają mieszkańcy wsi niż miast. Tylko choroba niedokrwienna serca, w tym zawał serca, jest większym zagrożeniem życia mieszkańców dużych aglomeracji;

Ryzyko

Ryzyko zgonu wzrasta systematycznie już od najmniejszych wartości ciśnienia skurczowego, np.: wzrost od poniżej 110 mm Hg do 120-129 mm Hg powoduje zwiększenie ryzyka zgonu o 18 % [10], a zgonu z powodu chorób układu krążenia o 36%; wzrost ciśnienia skurczowego ze 120 do 165 mmHg powoduje zwiększenia ryzyka zgonu o 94%, a do 195 mmHg - o 186%; Wzrost ciśnienia rozkurczowego z wartości poniżej 80 mmHg do 90-109 mmHg powoduje zwiększenie liczby zgonów z powodu udaru mózgu o 46%, a o 59% z powodu niedokrwiennej choroby serca;

Nadciśnienie jest odpowiedzialne za 39% przypadków niewydolności serca w męskiej populacji, a w żeńskiej populacji za 59%; U chorych na nadciśnienie zawał jest trzy do pięciu razy częstszy niż u innych, wylewy krwi do mózgu - cztery razy częstsze, przeciążenie serca - pięć razy częstsze. Rośnie ryzyko uszkodzenia nerek i ślepoty;

Obniżenie w populacji średniej wartości ciśnienia rozkurczowego już o 5 mmHg może przyczynić się do zmniejszenia liczby udarów mózgu o 34%, a przypadków występowania choroby wieńcowej - o 21%; obniżenie go o 10 mmHg zmniejsza to prawdopodobieństwo odpowiednio o 56% i 37%. Obniżenie wartości ciśnienia skurczowego o 5 mmHg może zmniejszyć umieralność z powodu choroby wieńcowej o 9%, udaru mózgu o 14%, a umieralność ogólną - o 7%;

Przyczyny

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia największy odsetek ubytku zdrowia polskiej populacji wynika z palenia tytoniu (16%), nadmiernego spożycia alkoholu (9,2%) oraz otyłości, które są jednymi z głównych czynników ryzyka wystąpienia nadciśnienia tętniczego, a także z samego nadciśnienia (10,4%);

Ponad 30% Polaków nie zna wartości swojego ciśnienia tętniczego;

Według przeprowadzonych w roku 2001 badań podwyższony poziom cholesterolu stwierdzono u 60 do nawet 87% dorosłych Polaków;

15,7 miliona Polaków ma nadwagę lub jest otyłych;

1,7 miliona Polaków choruje na cukrzycę;

10 milionów Polaków regularnie pali papierosy;

1/3 chorych w ogóle nie zdaje sobie sprawy ze swojego schorzenia;

10% osób, u których zdiagnozowano nadciśnienie tętnicze, w ogóle nie podejmuje leczenia;

Polska a Unia Europejska

Zagrożenie życia Polaków śmiercią z powodu chorób układu krążenia, w tym nadciśnienia tętniczego, jest o ponad 80% większe niż w krajach Unii Europejskiej. Jednocześnie tempo spadku umieralności z powodu chorób układu krążenia (notowanego od 1991 roku) jest szybsze niż średnia europejska, ale do zrównania poziomu - przy zachowaniu obecnego tempa - potrzeba jeszcze 17 lat;

Zmniejszenie dystansu dzielącego Polskę od pozostałych krajów Unii Europejskiej w zakresie śmiertelności z powodu chorób układu krążenia jest jednym z priorytetowych celów Narodowego Planu Zdrowotnego na lata 2004-2013 (ogłoszonego w komunikacie Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2004 r.);

Gdyby w Polsce w roku 2001 natężenie umieralności z powodu chorób krążenia w poszczególnych grupach wieku było takie samo jak przeciętne w krajach Unii Europejskiej, każdego roku udałoby się uratować nawet 72 tys. obywateli;

Leczenie

U progu XXI wieku nadciśnienie tętnicze było najczęstszym powodem wizyt w poradniach ambulatoryjnych, a częstotliwość hospitalizacji z tego powodu systematycznie rośnie (w końcu lat 90-tych z powodu chorób układu krążenia, w tym nadciśnienia tętniczego, hospitalizowano niemal 25 mężczyzn i 24 kobiety na każdy 1000 mieszkańców); stale wzrasta również liczba świadczeń wysokospecjalistycznych w ramach szybkiej interwencji kardiologicznej;

Leczenie hipotensyjne (tj. nakierowane na trwałe obniżenie ciśnienia) jest skuteczne zaledwie w 12% przypadków; Tymczasem efektywna terapia nadciśnienia tętniczego zmniejsza ryzyko wystąpienia jego powikłań nawet o 40%;

Jednym z priorytetów krajowej polityki zdrowotnej na najbliższe lata jest redukcja kosztów leczenia nadciśnienia tętniczego poprzez osiągnięcie tego samego, pożądanego efektu hipotensyjnego przy podaniu mniejszej liczby preparatów i niższych ich dawek;

Polityka

W latach 1998-2001 podwyższone ciśnienie krwi zanotowano u 56% polskich parlamentarzystów; 56% posłów i senatorów miało nadwagę, 27% - było otyłych; 21% parlamentarzystów przyznało się do nałogu tytoniowego.

Perspektywy

Z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że w ciągu najbliższego 10-lecia liczba osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze wzrośnie, sięgając nawet 50% dorosłych obywateli (tak, jak ma to miejsce w Finlandii czy Niemczech). Przyczyn takiego stanu rzeczy należy upatrywać w starzeniu się społeczeństwa oraz niekorzystnych zmianach trybu życia – malejącej aktywności fizycznej i złym odżywianiu;

Brak komentarzy