Szukaj

Zastosowanie lecznicze skrzypu polnego

Podziel się
Komentarze0

Skrzyp polny (Equisetum arvense L.) należy do rodziny skrzypowatych (Equisetaceae). 300 mln lat temu skrzypy były roślinami drzewiastymi, które tworzyły rozległe lasy odgrywające ogromną rolę w tworzeniu pokładów węgla. Obecnie jednak skrzypy nie osiągają więcej niż 130 cm wysokości.


Wykorzystywany w lecznictwie gatunek skrzypu występuje powszechnie na całym świecie (w tym w Polsce). Wyjątkiem jest jedynie Australia. Roślina preferuje stanowiska wilgotne i podmokłe. Porasta jednak także ziemie suche i piaszczyste.

Nazwa łacińska Equisetum pochodzi od dwóch słów: equus (koń) i seta (włosy tworzące ogon). Jest ona związana z wyglądem wysuszonych pędów, które w większej ilości przypominają koński ogon. Polska nazwa skrzyp wywodzi się z kolei od specyficznego dźwięku skrzypienia powstającego przy pocieraniu pędów rośliny.

Surowiec farmakopealny (FP VIII) stanowią wysuszone w temperaturze 60˚C całe lub pocięte pędy płonne Equisetum arvense L. (Equiseti herba), które zebrane zostały w okresie od czerwca do września. Głównymi związkami czynnymi są flawonoidy: flawonole i flawony. One też służą do standaryzacji surowca. Zgodnie z Farmakopeą Polską VIII ziele skrzypu nie może zawierać mniej niż 0,3% sumy flawonoidów w przeliczeniu na izokwercytrozyd. Oprócz tego związku obecne są też inne flawonoidy, między innymi: genkwanina, 3-O-soforozyd i ekwizetryna. Ziele skrzypu cechuje się też dużą zawartością soli mineralnych, które stanowią nawet do 20% składu fitochemicznego surowca.

Zdecydowanie największy udział wśród związków mineralnych ma krzem (66%) w postaci połączeń krzemoorganicznych, nieorganicznych i rozpuszczalnych polimerów. Jednak jedynie 10% związków krzemu jest rozpuszczalna w wodzie i przechodzi do naparów lub odwarów, a co za tym idzie ulega wchłonięciu w organizmie. W surowcu występują również sole potasu, magnezu i glinu. Znaczenie dla aktywności surowca ma także obecność kwasów organicznych, w tym kwasu askorbowego, kawowego, protokatechowego i chlorogenowego. W Equiseti herba występują ponadto: kampesterol, ß-sitosterol, izofukosterol, śladowe ilości alkaloidów (m.in. nikotyny) i cholesterolu oraz węglowodany (glukoza, fruktoza, sacharoza, laktoza, mannitol, inozytol).

Podstawową aktywnością surowca jest działanie moczopędne. Za jego wystąpienie odpowiada zespół flawonoidów i pochodne kwasu kawowego, które zwiększają ilość wydalanej z moczem wody i jonów chlorkowych. Jednocześnie pod wpływem ziela skrzypu nie występuje zaburzenie równowagi elektrolitowej. Ponadto wymienione związki wykazują działanie przeciwzapalne i słabo przeciwbakteryjne. Z wpływu ziela skrzypu na układ moczowy wynika jego główne zastosowanie – leczenie schorzeń dróg moczowych, głównie zakażeń bakteryjnych i stanów zapalnych dróg moczowych, kamicy nerkowej i pęcherza moczowego oraz stanów nieżytowych dróg moczowych. Na skuteczność surowca w kamicy i jej profilaktyce wpływa również obecność kwasu krzemowego. Rozpuszczalna krzemionka jest bowiem wydalana częściowo z moczem, gdzie przeciwdziała krystalizacji składników mineralnych.

Choć działanie moczopędne surowca nie należy do silnych lecz umiarkowanych, ziele skrzypu jest składnikiem szeregu preparatów moczopędnych, między innymi: mieszanek ziołowych Urolson, Uropatina i Urosan-fix, kapsułek Uromix, pasty Neofitolizyna i wyciągu płynnego Diuronis. Surowiec wykorzystywany jest przede wszystkim do przepłukiwania i oczyszczania dróg moczowych i nerek (tzw. terapia płucząca). Pomaga nie tylko w istniejących już schorzeniach układu moczowego, ale zalecany jest również w ich profilaktyce. Preparaty skrzypu stosowane są także w schorzeniach prostaty, w celu poprawienia odpływu moczu. Przetwory z surowca podawane są także w schorzeniach reumatycznych i gośćciowych. Wchodzą między innymi w skład przeciwreumatycznej mieszanki ziołowej Fito-Mix-11. Zmniejszają również obrzękach pourazowe, jednak należy pamiętać, iż nie mogą być stosowane w obrzękach spowodowanych upośledzeniem czynności nerek lub serca.

Zawarta w surowcu rozpuszczalna krzemionka bardzo dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego i wpływa korzystnie na przebieg procesów metabolicznych. Z tego względu preparaty ziela skrzypu (np. Acneflos, Reductosan, Herbatka Talia, Acnevulten) wykorzystywane są w leczeniu trądziku i w celu wspomagania odchudzania.

Equiseti herba jest też znanym środkiem remineralizującym. Obecny w surowcu krzem nie tylko zapobiega powstawaniu złogów kamicowych i wspomaga działanie moczopędne flawonoidów, ale także korzystnie wpływa na stan naczyń krwionośnych i narządów wewnętrznych. Zapobiega też demineralizacji tkanki kostnej i wspomaga uzupełnienie ubytków masy kostnej, co znalazło zastosowanie we wspomaganiu leczenia osteoporozy.  Krzem zapobiega też łupieżowi, wypadaniu i przetłuszczaniu włosów, starzeniu się skóry i łamliwości paznokci. Związek wpływa bowiem pozytywnie na elastyczność błon śluzowych, kolagenu i tkanki łącznej. Ziele skrzypu jest więc często wykorzystywane w preparatach mających na celu wzmocnienie włosów, paznokci oraz poprawę wyglądu i kondycji skóry.

Przetwory z ziela skrzypu stosowane są również zewnętrznie, by przyspieszyć gojenie się drobnych urazów skóry. Surowiec cechuje się bowiem właściwościami przeciwkrwotocznymi i wzmacnia naskórek. Już w medycynie ludowej był wykorzystywany w celu zmniejszenia krwawienia w obfitych miesiączkach, drobnych krwawieniach z nosa, przewodu pokarmowego i płuc. Dawniej ziele skrzypu uznawane było przede wszystkim za surowiec skuteczny w chorobach układu oddechowego, zwłaszcza gruźlicy.

Ziele skrzypu jest nadal obiektem wielu badań. Niektóre z nich wykazują antyoksydacyjne działanie wyciągów z surowca, które zmniejszały aktywność wolnych rodników. Związane jest z tym także działanie hepatoochronne flawonoidów obecnych w skrzypie. W przeprowadzonych badaniach stwierdzono również aktywność antyproliferacyjną na liniach komórkowych nowotworów doświadczalnych, właściwości przeciwdrobnoustrojowe i genotoksyczne. Niektóre doświadczenia przeprowadzone na szczurach wskazują również na działanie przeciwcukrzycowe, uspokajające, a nawet przeciwdrgawkowe.


Marta Grochowska

Źródła:
Lamer-Zarawska E., Kowal-Gierczak B., Niedworok J.: Fitoterapia i leki roślinne. PZWL, Warszawa 2007.
Matławska I. (red.): Farmakognozja. Akademia Medyczna im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Wyd. 3. popr. i uzup., Poznań 2008.
Cisowski W.: Skrzyp polny – roślina lecznicza. Panacea 2010; 4 (33): 5-7.

Komentarze do: Zastosowanie lecznicze skrzypu polnego

Ta treść nie została jeszcze skomentowana.

Dodaj pierwszy komentarz