Szukaj

Komórki macierzyste z krwi pępowinowej i szpiku kostnego ratują życie

Podziel się
Komentarze0

W 2009 roku w Stanach Zjednoczonych po raz pierwszy ilość przeszczepień komórek macierzystych z krwi pępowinowej była wyższa niż ilość przeszczepień pochodzących ze szpiku, mimo że porcji krwi pępowinowej zgromadzonych w bankach jest około czterdziestokrotnie mniej niż zarejestrowanych dawców szpiku. Jednak w Polsce sytuacja wygląda inaczej. W naszym kraju wykonuje się około 22 przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych na 1 000 000 mieszkańców, czyli dwa razy mniej niż w Stanach Zjednoczonych i krajach Europy Zachodniej[1].



Dlatego tym bardziej należy edukować na temat przydatności krwi pępowinowej jako źródła krwiotwórczych komórek macierzystych stosowanych w leczeniu m.in. białaczek.

W krajach Europy Zachodniej i Stanach Zjednoczonych znaczna część przeszczepianych komórek pochodzi ze zgromadzonych porcji krwi pępowinowej, która w ostatnich latach stała się często wykorzystywanym źródłem komórek macierzystych w ośrodkach transplantacyjnych. Obecnie szacuje się, że zdeponowano ponad 1 000 000 porcji na całym świecie, z czego ponad 20 000[2] zostało użytych do przeszczepień. W Polsce liderem w przechowywaniu krwi pępowinowej jest Polski Bank Komórek Macierzystych (PBKM), który zgromadził ponad 17 000 porcji krwi (blisko 70% całej przechowywanej krwi od polskich dawców). W naszym kraju wykonano 13 przeszczepień z krwi pępowinowej.
Do 4 z nich przekazano krew przechowywaną w PBKM, pozostałe pochodziły z banków publicznych.  

Bankowanie krwi pępowinowej nadal nie jest tak popularne jak za granicą i dlatego najczęstszym źródłem pozyskiwania komórek macierzystych jest szpik. Jest to metoda z wyboru w leczeniu wielu nowotworowych chorób krwi (białaczki, chłoniaki, szpiczak mnogi) oraz niektórych chorób nienowotworowych (aplazja szpiku, wrodzone defekty krwiotworzenia i odporności), choć również w tych przypadkach mogłaby mieć zastosowanie krew pępowinowa.

Ostatnio w mediach jest głośno o poszukiwaniu dawcy szpiku kostnego dla znanego polskiego muzyka, który choruje na białaczkę. Jego narzeczona zaczęła publicznie nawoływać do rejestrowania się w banku szpiku w celu zostania honorowym dawcą szpiku. Odzew na apel gwiazdy jest tak wielki, że w ciągu zaledwie trzech tygodni na internetowej stronie Fundacji DKMS w jej Bazie Dawców Komórek Macierzystych zarejestrowało się ponad 30 tysięcy osób.

Ważne, by liczba zarejestrowanych dawców szpiku rosła, ponieważ ich liczba jest niewspółmiernie mała w stosunku do ludności Polski. Jest to jedna z przyczyn bardzo małej liczby przeszczepień komórek krwiotwórczych ze szpiku - wyjaśnia dr n. med. Dariusz Boruczkowski, specjalista chorób dzieci i transplantologii klinicznej z Polskiego Banku Komórek Macierzystych. - Warto podkreślić, że przeszczep komórek ze szpiku nie jest jedynym sposobem na walkę z białaczką. W leczeniu nowotworowych chorób krwi (białaczki, chłoniaki, szpiczak mnogi) stosuje się również przeszczepy komórek macierzystych z krwi pępowinowej. Dlatego warto promować wiedzę na ten temat, w tym szczególnie jak można pozyskać komórki macierzyste i kiedy z nich korzystać np. w momencie zagrożenia zdrowia i życia dziecka czy osoby spokrewnionej.

Czym są szpik i komórki macierzyste?

Dawcą szpiku może zostać każda zdrowa osoba w wieku od 18 do 55 lat o ogólnie dobrym stanie zdrowia. Dodatkowo w niektórych wyjątkowych przypadkach istnieje możliwość dawstwa szpiku lub komórek krwiotwórczych krwi obwodowej przez małoletnich.

Szpik i zawarte w nim komórki macierzyste wytwarzają niezbędne dla zdrowia i życia komórki krwi: czerwone krwinki (erytrocyty), białe krwinki (leukocyty) oraz płytki krwi. Te ostatnie odpowiadają głównie za procesy krzepnięcia w ustroju człowieka. Wytwarzanie komórek krwi przez szpik jest procesem złożonym. Samoodtwarzaniu się komórek wytwórczych szpiku służą komórki macierzyste krwi. Ich obecność jest niezwykle ważna, chociaż stanowią one jedynie ok. 0,1% wszystkich komórek obecnych w szpiku.

Komórki macierzyste to pierwotne komórki wielopotencjalne, zdolne do samoodnowy i różnicowania, dające początek wszystkim komórkom organizmu np. komórkom tkanki nerwowej, kostnej, mięśniowej i komórkom krwi. Krwiotwórcze komórki macierzyste ponadto mają zdolność samoregeneracji i różnicowania dając początek kolejnym generacjom komórek, z których powstają następnie dojrzałe krwinki. Przyjmuje się, że liczba 20 milionów komórek macierzystych na 1 kg masy ciała biorcy jest w stanie odtworzyć szpik utracony z powodu choroby czy też w wyniku jej leczenia (np. chemioterapią czy napromieniowaniem) i trwale zapewnić organizmowi niezbędną produkcję krwinek.

Zobacz również:



Komórki macierzyste nie tylko w szpiku ...

Oprócz szpiku, krwiotwórcze komórki macierzyste pozyskuje się z krwi pępowinowej. Krew pępowinowa to wytworzona przez płód krew, która po urodzeniu dziecka pozostaje w części płodowej łożyska oraz w naczyniach krwionośnych (dwóch tętnicach i jednej żyle) znajdujących się w sznurze pępowinowym (pępowinie). Dawniej łożysko i sznur pępowinowy wraz z zawartą w nich krwią traktowano jako zbędny odpad.

To tutaj znajdują się m.in. krwiotwórcze komórki macierzyste mogące przekształcać się w:
  • krwinki czerwone odpowiedzialne za przenoszenie tlenu do wszystkich komórek ciała
  • krwinki białe odpowiedzialne za zwalczanie infekcji
  • płytki krwi wspomagające proces krzepnięcia
Trzecim źródłem komórek macierzystych poza szpikiem i krwią pępowinową jest krew obwodowa po farmakologicznej mobilizacji. Metoda ta polega na podaniu dawcy leku mobilizującego komórki krwiotwórcze ze szpiku, na 4-6 dni przed pobraniem komórek macierzystych.

Krew pępowinowa pobierana jest po urodzeniu noworodka, po zamknięciu i odcięciu pępowiny. Zabieg jest nieinwazyjny i bezbolesny.

Jakie są cechy charakterystyczne krwiotwórczych komórek macierzystych pobieranych ze szpiku i krwi pępowinowej?

Cechy charakterystyczne krwiotwórczych komórek macierzystych pobieranych ze szpiku i z krwi pępowinowej przedstawia poniższa tabela:




Krew

pępowinowa

Szpik

Czas i łatwość

pobrania krwi

pobranie trwa kilka minut podczas porodu, jest nieinwazyjne
i bezpieczne

pobranie trwa kilkadziesiąt minut poprzez nakłucie talerza kości biodrowej podczas zabiegu
w znieczuleniu ogólnym
lub zewnątrzoponowym

Ryzyko
przeniesienia zakażenia wirusowego

krew pępowinowa pochodzi
z łożyska i naczyń pępowiny - dlatego ryzyko przeniesienia zakażenia jest niewielkie

dawcą szpiku jest najczęściej osoba dorosła, która może być bezobjawowym nosicielem wirusów, które uaktywniają się po przeszczepieniu,

może też dojść do zakażenia

Dostępność do przeszczepienia

krew pępowinowa jest dostępna po zdeponowaniu w banku do przeszczepienia i czeka na biorcę

szpik musi być pobrany od dawcy, który nawet jeśli jest zarejestrowany
w rejestrze to musi się zgłosić do pobrania; dawca musi być w dobrym stanie zdrowia, aby było możliwe pobranie

Potencjał do wzrostu

wyższa zdolność do proliferacji (mnożenie się komórek, odradzanie się) niż komórki ze szpiku

normalna zdolność do proliferacji niż komórki z krwi pępowinowej

Potencjalni dawcy

krew pępowinowa może być pobrana raz w życiu - podczas porodu

dawcą szpiku może być każdy, rejestracja jest łatwa i tania, ale problemem może być znalezienie odpowiedniego dawcy szpiku i dostępność dawcy

Potencjalni biorcy

przeciętna porcja krwi pępowinowej wystarczy dla biorcy o ciężarze ok. 40 kg, porcje można łączyć ze sobą, szpikiem lub krwią obwodową

pobrany szpik zazwyczaj dostarczy wystarczająco dużo komórek macierzystych, aby wystarczyło dla biorcy o ciężarze 70-80 kg

Odtworzenie

układu krwiotwórczego

okres odnowienia układu krwiotwórczego po przeszczepieniu wynosi
ok. miesiąca

okres odnowienia układu krwiotwórczego po przeszczepieniu wynosi
ok. 2 tygodnie



Ponadto łatwiej jest dobrać zgodne w obrębie tzw. antygenów transplantacyjnych komórki macierzyste z krwi pępowinowej niż ze szpiku, a ryzyko powikłań w postaci choroby przeszczep przeciw gospodarzowi (GvHD) jest mniejsze w przypadku przeszczepienia komórek z krwi pępowinowej.

Krew pępowinowa ma szereg zalet i dlatego coraz więcej osób decyduje się na jej zdeponowanie w bankach rodzinnych oraz publicznych. Dzięki swoim właściwościom rośnie również liczba przeszczepień krwi pępowinowej. Komórki macierzyste z krwi  pępowinowej stosuje się nie tylko w przypadkach chorób nowotworowych, ale także coraz częściej próbuje się je wykorzystywać w leczeniu wielu chorób niehematologicznych (np. cukrzycy typu I czy chorób neurologicznych). Liczba przeszczepów z krwi pępowinowej rośnie z każdym rokiem.

Więcej informacji o krwi pępowinowej można znaleźć na www.pbkm.pl.

Polski Bank Komórek Macierzystych S.A. (PBKM) został założony w 2002 roku w Warszawie. Jest polską firmą biotechnologiczną, która specjalizuje się w pobieraniu, preparatyce, zamrażaniu i przechowywaniu komórek macierzystych z krwi pępowinowej w celu, późniejszego, ewentualnego ich wykorzystania w leczeniu. PBKM. świadczy profesjonalną i kompleksową usługę deponowania komórek macierzystych z krwi pępowinowej według najlepszych europejskich i amerykańskich standardów medycznych. Jako jedyny bank w Polsce jest akredytowany przez American Association of Blood Banks. PBKM co roku poddawany jest audytom Krajowego Centrum Bankowania Tkanek
i Komórek sprawdzającym z ramienia Ministerstwa Zdrowia  poprawność dokonywanych procesów i stosowanych procedur. Działalność PBKM nadzoruje Rada Naukowo-Medyczna, firma prowadzi również prace badawczo-rozwojowe w dziedzinie nauk medycznych. PBKM wraz z oddziałami w innych krajach Europy (m.in. Węgry, Rumunia, Hiszpania, Włochy, Łotwa) skupione w grupie FamiCord, zgromadził ponad 35 tysięcy porcji krwi pępowinowej, co sytuuję firmę wśród największych firm świadczących usługę rodzinnego deponowania krwi pępowinowej.



[1] J. Hołowiecki, Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej, 2008, 118 (11)

[2] JE. Wagner, E. Gluckman, Seminars In Hematology, 2010, 47 (1)  

Komentarze do: Komórki macierzyste z krwi pępowinowej i szpiku kostnego ratują życie

Ta treść nie została jeszcze skomentowana.

Dodaj pierwszy komentarz