Zaparcia - problem z wypróżnianiem

Zaparcia należą do najczęstszych zaburzeń przewody pokarmowego. Na zaparcia cierpi co druga kobieta i co czwarty mężczyzna. Od dawna przyjęło się przeświadczenie, iż należy wypróżniać się raz dziennie. Ale czy jest to standard dla wszystkich? Prawda jest taka, że częstotliwość defekacji (wydalania kału) jest u zdrowych ludzi różna.W chwili obecnej można przyjąć, że normą jest oddawanie kału od trzech razy dziennie do trzech razy w tygodniu.

Czym są zaparcia?

Może to być jeden objaw, jak oddawanie kału rzadziej niż trzy razy na tydzień, ale najczęściej jest to zespół objawów, takich jak: stolec o wzmożonej konsystencji, niepełne wypróżnienie, wzmożone i często bolące parcie, suchość. U chorych, na zaparcia, spotyka się wszystkie te objawy, jednak niekiedy niektóre z nich mogą nie występować, jak również występowanie jednego z nich może już świadczyć o zaparciu.

Niewłaściwa dieta

Mówiąc o przyczynach zaprać, można je podzielić na dwie grupy: przyczyny chorobowe i złe nawyki. Zaczynając od tych drugich (gdyż właśnie przez nasze zaniedbanie zaparcia występują najczęściej) warto na początku przyglądnąć się naszej diecie, ponieważ to od niej bardzo dużo zależy. Pokarmy ciężko strawne, tłuszcze zwierzęce, rafinowane węglowodany, takie jak biała mąka i cukier, długo zalegają w naszych żołądkach i jelitach.

Co należy jeść?

Nasz codzienny jadłospis powinien być bogaty w warzywa, owoce oraz razowe pieczywo, zbożowe otręby, brązowy ryż i razowy makaron – czyli pokarmy zawierające błonnik. Specjaliści uważają, że dla prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego powinno go być w naszej codziennej diecie od 27-45 gramów – czyli jest to prawie pięć razy mniej niż w przeciętnej diecie Polaka. Błonnik działa jak miotła w przewodzie pokarmowym, usuwając z niego resztki pokarmowe. Zwiększa również objętość stolca i ułatwia jego przechodzenie przez jelita, pochłaniając wodę powoduje zmiękczenie kału i ułatwia jego wydalanie.

Opróżnieniu jelit pomagają takie pokarmy jak: chleb razowy i z otrębami, surowe warzywa i owoce ze skórkami, kasze: gryczana, jęczmienna, produktu z zsiadłego mleka: kefiry, jogurty. Natomiast spowalniają takie pokarmy jak: borówka, czarna herbata, czekolada, białe pieczywo, produkty o lepkiej konsystencji takie jak: kaszki, kleiki, budyń. Pamiętać należy jeszcze o częsty przyjmowaniu płynów – około 2 litrów dziennie, najlepiej wody mineralnej i herbatek ziołowych.

Najlepiej opróżniać się rano

Kolejnym powodem, dla którego tworzą się zaparcia jest poranny pośpiech, związany z ciągłym spieszeniem się do pracy, szkoły. Jelito grube najaktywniejsze jest rano, po przebudzeniu. Bardzo często organizm domaga się opróżnienia, po nocnym trawieniu wcześniej zjedzonych potraw. Niestety, spiesząc się, nie wypróżniając, hamujemy ten naturalny odruch i w ten sposób po pewnym czasie on zanika. W ten oto sposób powstają zaparcia nawykowe, które mogą przejść w przewlekłe. Warto więc wcześniej wstać z łóżka i dłużej przesiedzieć w łazience. Można, przy porannym braku stolca, wypić na noc herbatkę przeczyszczającą z senesem, co ułatwi regularne wypróżnianie. Pamiętać trzeba, iż odstawić ją należy zaraz po tym, jak organizm przyzwyczai się do stałej pory wypróżniania.

Pośpiech, wstyd i skrępowanie

Osoby, które spożywają jedzenie na stojąco i w pośpiechu sami sobie szkodzą. Pokarm jest wtedy niedokładnie pogryziony i przeżuty i wtedy nasz organizm nie radzi sobie z jego trawieniem. Pokarm zalega wtedy w jelitach i nadmiernie fermentuje, co bardzo utrudnia jego transport w jelitach, jak i również jego wypróżnienie. Oprócz pośpiechu ważny jest czynnik psychogenny w postaci wstydu czy skrępowania. Wymienione wcześniej czynniki mają wpływ na funkcjonowanie tzw. wegetatywnego układy nerwowego, regulującego działanie organów wewnętrznych.

Choroby przyczyną zaparć

Wyróżniamy jeszcze zaparcia czynnościowe, czyli spowodowane chorobami systemowymi lub zmianami nowotworowymi. Obok nowotworów przyczyna zaprać mogą być różne choroby, takie jak: cukrzyca, mocznica, schorzenia endokrynologiczne takie jak: niedoczynność tarczycy, przyczyny neurologiczne np.: stwardnienie rozsiane, neopatie. Zaparcie może być też wynikiem chorób metabolicznych przebiegających z hipokalemią, hiperkalcemią, porfirią. Przyczyną mogą też być osłabienie mięśni brzusznych przy chorobach płuc, jak i zmiany w budowie narządów układy pokarmowego. Zaparcia powodują również przyjmowanie niektórych leków. W największym stopniu dotyczy to atropiny i leków mających działanie atropinopodobne, różnych środków narkotycznych, niektórych preparatów przeciwskurczowych, jak i środki uspakajającą oraz leki psychotropowe.

Istnieją w grupie zaparć czynnościowych tak zwane dysfunkcje odruchu odbytniczo-odbytowego. Występuje ono wtedy, gdyż pomimo parcia na stolec nie dochodzi do jednoczasowego rozluźnienia zwieraczy. Efektem jest wzmożone i bolesne nieskuteczne parcie na stolec.

Profilaktyka i leczenie

Bardzo ważna jest profilaktyka, która zmniejsza ryzyko pojawienia się zaprać, jak i również pozwala przejść z ostrych zaparć na przewlekłe. Są to przede wszystkim: odpowiednia dieta, przyjmowanie dużej ilości płynów, prawidłowy rytm snu, wyrobienie nawyku wypróżniania się o tym samym czasie, dostateczna ilość ruchu fizycznego, gimnastyka codzienna, spacery – szczególnie u osób z siedzącą pracą i siedzącym trybem życia.

W przypadku pojawienia się zaprać zaleca się wizytę u lekarza, który jest w stanie dobrze zdiagnozować przyczynę, oraz dobrać odpowiednie leczenie. Również stosowanie środków przeczyszczających bez kontroli lekarza nie jest wskazane.